Het is maar om te lachen

Ik hou van Engeland. Dat is niet toevallig, mijn partner is een Brit, mijn dochter half-Engels. Ik vind zelfs het Engelse eten lekker. Maar ook en vooral: ik hou van de Britse humor. Het ligt me meer dan de Franse. Er wordt meer gespeeld met taal, met absurde herhaling, met schaamte.

Ik hou ook van wat de Engelsen niet grappig vinden. Racisme bijvoorbeeld, daar kunnen ze echt niet mee lachen. Ook niet onder het mom van de vrije meningsuiting.

In Vlaanderen wordt veel met de mantel der liefde bedekt. Het gemak waarmee men hier nog steeds het woord ‘neger’ in de mond neemt, slaat onze Angelsaksische buren met verstomming. Dat wordt daar namelijk al lang niet meer geduld. In 2001 wijzigde confituurmerk Robertson onder grote druk hun logo: generaties lang werden de jampotten gekenmerkt door de afbeelding van een ‘golly’ of ‘golliwog’, een zwart, nogal karikaturaal getekend mannetje. De term ‘golliwog’ werd even kwetsend bevonden als het woord ‘neger’. Na 91 jaar sneuvelde de tekening.

Zo gaat dat in beschaafde landen. Traditie is geen excuus voor plat racisme. In Groot-Brittannië reageert men bijzonder gechoqueerd als je vertelt over zwarte pieten die op 6 december stoute kindjes straffen met de roe.

Het gaat trouwens niet alleen over racisme. Op de BBC spreekt men consequent over ‘women working as prostitutes’. Omdat het vrouwen zou stigmatiseren indien het verkopen van hun lichaam, zou samenvallen met hun hele zijn. Een vrouw is geen hoer, ze werkt als prostituee. Een fundamenteel verschil.

Waarom die voorzichtigheid? Het is simpel. Men probeert mensen niet nodeloos te kwetsen. Meer precies: men probeert net die bevolkingsgroepen die het sowieso al moeilijk hebben, niet nodeloos te kwetsen. Omdat neerbuigend praten over de zwakkeren in onze maatschappij, eigenlijk niets anders is dan mensen nog dieper de grond in duwen. Het is makkelijk scoren op de kap van een ander. Ook al is het ‘om te lachen’, het debat wordt er niet mee gevoed, het verschaft ons geen nieuwe inzichten. Het creëert een klimaat waarin mensen denken dat racisme aanvaardbaar is.

Ik ben niet blind. Zo zijn de Engelse tabloids niet echt een voorbeeld van tact en subtiliteit. Maar het valt wel op dat die hun pijlen vooral richten op wie rijk en machtig is. Dat is tactloos. Wat we hier zien, is toch iets anders: vanuit een autoriteitspositie (pers, politiek of gewoon vanuit de luie doch comfortabele zetel) lachen met groepen die niet mondig zijn en het sociaal zwaar te verduren hebben, dat is … ranzig. De spot drijven met bankiers (ha ha, ze hebben weer geen belastingen betaald) of met immigranten (ha ha, er zijn er weer een paar bijna verdronken), het is van een heel andere orde. Het maakt wel degelijk een verschil of het onderwerp van spot machtig of machteloos is.

De cartoon die op de eerste schooldag in het Belang van Limburg verscheen was niet grappig, wel stigmatiserend en kwetsend. Die in de Gazet van Antwerpen eveneens. Na de Obama- cartoon van de Morgen, riskeren we opnieuw de wereldpers te halen met racistische cartoons.

En toch blijven we volharden. Ik hoor de stemmen roepen op allerhande fora: ‘Als we de waarheid al niet meer mogen zeggen’, ‘We moeten toch nog kunnen lachen’, ‘We laten ons niet monddood maken door de politiek correcte multicul’. Vrije meningsuiting. Je suis Charlie. Voila, het hoge woord is eruit. Maar laat ons even serieus zijn: er wordt hier niemand het zwijgen opgelegd. In Vlaanderen kan vandaag quasi alles. Ranzige praat floreert op sociale media. Elk standpunt haalt de krant. De vraag is dus: welke meerwaarde hebben beledigende cartoons?

Dan is de Engelse aanpak constructiever. Het is bevorderlijk voor het samenleven om niet nodeloos te beledigen en te kwetsen. Dat maakt een land niet minder ‘vrij’, het maakt het beschaafd. Vrije meningsuiting is een belangrijke verworvenheid, maar het mag geen excuus worden voor verbale diarree. Er bestaat niet zoiets als ‘racistische deugnieterij’, een beetje gedurfd, om te lachen. Racisme is niet grappig. Het wordt beschouwd als een aanzetting tot haat. Daarom is racisme strafbaar. Soms lijkt het of we dat in Vlaanderen helemaal vergeten zijn.

← Previous post

Next post →

3 Comments

  1. Wat ik raar vind, is dat je wel schrijft over kwetsende cartoons, maar niet over moordaanslagen. Ik ben even door je website gegaan, en vond geen artikeltjes over pakweg de moorden in een Brussels museum, of de net verhinderde moorden op een trein die uit Brussel vertrok. Dat geeft mij de indruk dat je het veel belangrijker vind dat de cartoons niet kwetsend zijn dan dat mensen elkaar niet vermoorden omwille van religieuze doctrines. En die inschatting, daar heb ik het moeilijk mee.

    Wat ik ook raar vind, is dat je ervan uit gaat dat de cartoonisten en redacties racistisch zijn. Ik denk dat niet elke keer wanneer redacties (en cartoonisten, politici en anderen) racistisch genoemd worden, ze dat ook zijn. Dat geeft mij het gevoel dat racisme gebanaliseerd wordt. Door iedereen die kwetsend of ongepast is over bijvoorbeeld een huidskleur racistisch te noemen, denk ik dat het begrip \”racisme\” wordt uitgehold. Ik denk niet dat iedereen die racistisch genoemd wordt, dat ook is.

    Ik denk dat ik een beleefde commentaar heb geschreven, die publiceerbaar is op je website. Als je dat niet durft, heb jij \’m tenminste gelezen.
    Groeten

    • Danielle Liefferinckx

      Beste,
      Ik volg An deels in haar opinie. Ook ik ben grote fan van de UK en hun tradities en flegma. Het is waar dat zij iets voorzichtiger zijn in uitspraken mbt huidskleur, hetgeen hen siert. Ze hebben toch wel geleerd uit al die jaren van imperialisme en kolonialisme. Anderzijds moeten we het recht op vrije meningsuiting wel respecteren. Echter een probleem hierbij is dat dit voor bepaalde bevolkingsgroepen leidt tot geweldadige reacties ipv tot dialoog. Zolang dit het geval is, zal er niets aan het aanwakkeren van racisme veranderen. Naar mijn opinie mag je zeker je mening uiten, maar provoceren is overbodig. Dat maakt van raciale- en godsdientsconflicten een perpetuum mobile.
      Hopelijk komt hier ooit een einde aan, maar een mens blijft een mens met goede en minder goede kanten.

    • apersoons

      Dag Gunter,
      Het is niet omdat ik (nog) niet over IS geschreven hebt, dat ik dergelijke terreur zou steunen.
      Het is niet omdat ik geen foto\’s van dode aangespoelde jongetjes op facebook post, dat de foto me niet doet huilen.
      Ik gruwel van IS en lig wakker van de vluchtelingencrisis. Ik heb momenteel niets over te zeggen dat nog niet eerder gezegd is.
      Ans

Leave a Reply