Vermeylenfonds

Beste genodigden,

Het is voor mij een eer en genoeg vandaag tot u het woord te mogen richten.
Ik wil u allen eerst van harte feliciteren met de 70ste verjaardag van het Vermeylenfonds. De officiële stichtingsvergadering van het Vermeylenfonds vond plaats op een plek enkele honderden meters hier vandaan, op een plek die ik goed ken, namelijk het Stadhuis van Brussel.

Het Stadhuis is een gebouw waar al eeuwenlang geschiedenis wordt geschreven, het mag dat ook geen verbazing wekken dat het Vermeylenfonds net hier geboren is. Mocht iemand onder u mij kunnen zeggen in welke zaal van het Stadshuis deze stichtingsvergadering precies heeft plaatsgevonden, laat het mij dan zeker weten. Ik ben historica van opleiding en elk nieuw weetje over wat er precies allemaal heeft plaatst gevonden in de vele kamertjes van ons Stadshuis maakt me dan ook erg blij.

Ik wil jullie ook proficiat wensen om al 70 jaar de geest van August Vermeylen levendig te houden en het fonds dat zijn naam draagt, telkens weer her uit te vinden. Het Vermeylenfonds is er in geslaagd om steeds haar relevantie te behouden door zich aan te passen aan de immer wijzigende tijdsgeest, maar is daarnaast ook immer trouw gebleven aan de basiswaarden en levensfilosofie van August Vermeylen. Geen gemakkelijke opdracht, geen gemakkelijke puzzel, maar jullie slagen er al generaties lang wonderwel in en het leidt geen twijfel dat jullie op hetzelfde elan verder zullen gaan.

Moest ik hier nu vandaag een katholiek gezelschap toespreken, dan zou ik zeggen: August zou erg trots moest hij even kunnen komen piepen om te zien hoeveel interessante lezingen, studiedagen, debatten en zo meer er al die jaren in zijn naam zijn georganiseerd. Maar helaas, u bent net zo vrijzinnig als ik, dus u weet hoe absurd deze gedachte is.

Aanvankelijk vroeg me mij iets te vertellen over het personage August Vermeylen, over zijn jeugd in Brussel, zijn studietijd aan de ULB, waar hij niet alleen ernstig studeerde maar ook heel actief was in het studentikoze en culturele leven, over zijn relatie tot deze stad. Maar ik besef dat ik u weinig kan vertellen dat de meeste onder u nog niet weten. U bent het kloppende hart van het Vermeylenfonds, u kent zijn opvattingen als geen ander en u weet welke levensgebeurtenissen er voor gezorgd hebben dat deze opvattingen vorm en kleur kregen.

Terwijl ik me verdiepte in het persoonlijkheid en ideeën van Vermeylen, dacht ik wel het volgende: hoe zou het zijn moest hij vandaag leven? Wat zou hij van onze huidige politici, opiniemakers, filosofen, auteurs en theatermakers vinden? Met wie zou hij een graag van gedachten wisselen laat op de avond aan de bar, met wie zou hij een pittig maar eerlijk debat voeren, wie zou hij ronduit verachten?

Ik vertel u niets nieuws dat August Vermeylen waarschijnlijk ‘weinig affiniteit’ gehad zou hebben met de huidige Burgemeester van Antwerpen. Zij beiden aan één tafel, het zou ongetwijfeld een erg verhitte discussie hebben opgeleverd tussen twee heren die zich beiden overtuigde Vlamingen noemen maar een totaal tegenovergestelde invulling geven aan wat dat precies betekent. Open, emancipatorisch, sociaal langs de ene kant van de tafel; gesloten, uitsluitend, verknechtend aan de andere kant. Misschien maar goed dat August dat niet meer kan meemaken.

Zouden we Vermeylen aan de toog zetten naast klinisch psycholoog Paul Verhaeghe, dan krijg je een heel ander gesprek. Ja, daar zit potentieel een bijzonder interessante discussie in. Wat zou Vermeylen, voorvechter van ontvoogding van het individu, van het zelfstandig denken en het zich afzetten tegen dominante gezagsstructuren, vinden van Paul Verhaeghes laatste boek, waarin de auteur een pleidooi houdt voor een nieuwe collectieve autoriteit, als alternatief voor wat hij het kwijnende patriarchaat noemt. Ja, werkelijk, dat zou een ontzettend boeiend gesprek opleveren. Ik ben er zeker van, het zou een topactiviteit zijn voor het Vermeylenfonds: moest onze August nog leven, u bracht hem onmiddellijk samen met Paul voor een debat.

Ik denk dat hij graag, laat op de avond, dronken was geworden met Joost Zwagerman, gretig van gedachten wisselend over kunst en literatuur.

Wat zou socialist Vermeylen vinden van de nieuwe Labourvoorzitter Jeremy Corbijn? Zou hij hem prijzen als nieuw socialistisch alternatief of te anti-Europees vinden? Maar wacht eens, zou August in de huidige context nog steeds zo pro Europa zijn? Zijn hard zou bloeden, zo had hij het zich het Europees ideaal niet voorgesteld, het Europa van Jeroen Dijsselbloem zou zijn Europa niet zijn. Jeroen Dijsselbloem, wie was dat ook al weer, dat was een Nederlander, een socialist, maar eigenlijk niet echt, toch …. ?

Ik denk dat August Vermeylen het allemaal verwarrend zo vinden. Wat betekent het vandaag om Vlaams, vrijzinnig, socialistisch te zijn: het zijn begrippen geworden die veel verschillende invullingen krijgen, naar gelang het gezicht, de taal, de context. Maar daarvoor bent u hier, u, leden en vrijwilligers van het Vermeylenfonds, om die discussie aan te gaan, om de sociale vraagstukken van vandaag onder de loep te nemen, om na te denken en wat klaarheid te scheppen in de verwarrende tijden waarin we leven.

Ik wens u nog een hele prettige, verhelderende namiddag, een aangename lunch. Het Vermeylenfonds heeft er 70 actieve jaren opzitten, dat is naar de normen van vandaag een ‘jong beestje’, ik wens jullie dan ook nog een heel vruchtbare toekomst.

Ik dank u.

Ans Persoons Brussel, 19 september 2015